საქართველო და სრულიად მართლმადიდებლური სამყარო, უწმინდესსა და უნეტარესს, ილია მეორეს დაემშვიდობა. თითქმის ნახევარსაუკუნოვანი მოღვაწეობის შემდეგ, ქვეყნის სულიერმა მამამ, უკანასკნელი განსასვენებელი, მისივე სურვილისამებრ, სიონის საკათედრო ტაძარში, ერის უდიდესი სიწმინდეების გვერდით ჰპოვა.
პატრიარქის გარდაცვალებამ საზოგადოებაში კიდევ ერთხელ გააცოცხლა ის უმნიშვნელოვანესი გზა, რომელიც მან 1977 წლიდან დღემდე, ეკლესიისა და ერის გამთლიანებისთვის განვლო.
დღეს, როდესაც სამგლოვიარო ზარების ფონზე ქვეყანა მის ღვაწლს აჯამებს, განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს წლების წინანდელი ჩანაწერები. ჯერ კიდევ ორი ათეული წლის წინ, აღსაყდრების საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით, ეკლესიის საჭეთმპყრობელმა მეუფეებმა უწმინდესთან დაკავშირებული პირადი და ისტორიული მოგონებები გაიხსენეს. ეს ის პერიოდია, როდესაც ილია II-ის წინამძღოლობით დანგრეული ტაძრები შენდებოდა, ხოლო ათეისტური ეპოქის შემდეგ ეკლესიაში “ქართული გენი” და საგალობლები ბრუნდებოდა.
მღვდელმთავრების მონათხრობი დღეს უკვე ისტორიულ დოკუმენტად იქცა, რომელიც ქართველი ერის სულიერ გამოფხიზლებაში პატრიარქის როლს ნათლად აჩვენებს. მათი მოგონებები სცდება ჩვეულებრივ იერარქიულ ურთიერთობებს. მეუფეების მოგონებები პატრიარქის გარდაცვალების შემდეგ კიდევ უფრო დიდ დატვირთვას იძენს.
ახალციხის, ტაო-კლარჯეთისა და ლაზეთის ეპისკოპოსი თეოდორე (ჭუაძე)
“საპატრიარქოში ჩემს ყურადღებას ყოველთვის იპყრობდა და მომწონდა წმიდა მეფე ვახტანგ გორგასლის მონუმენტური ფრესკული ხატი. რატომღაც არასდროს მიკითხავს, ვისი შესრულებულია-მეთქი. ერთხელ გავიგე, რომ იგი უწმინდესს დაუხატავს. მოულოდნელობისგან გაოცებულმა დაუფიქრებლად ვკითხე: – თქვენო უწმინდესობავ, მართლა თქვენი დახატულია ეს ხატი-მეთქი? მიპასუხა: – ასე ამბობენო!..
აბეზარი კოღო
ბერდიაკნობის შემდეგ მეუფე დანიელმა მღვდელმონაზვნად დამახსა ხელი მცხეთის წმინდა ოლღას სახელობის დედათა მონასტერში და უწმინდესის ლოცვა-კურთხევით დავინიშნე მარტყოფის მამათა მონასტრის წინამძღვრად. გამოუცდელობით დამოუკიდებლად წირვის ჩატარება რომ არ გამჭირვებოდა, მეუფემ უწმინდესს სთხოვა, რამდენიმე ხანი მემსახურა სიონის საკათედრო ტაძარში, რაზეც უწმინდესს უბრძანებია, მონასტერში ისწავლოსო!
მონასტერში ჩემს მიერ ჩატარებულ პირველ წირვას მარტყოფის დედათა მონასტრის დედებიც დაესწრნენ. რომ არაფერი შემშლოდა, წირვა ძალიან ნელა შევასრულე, მაგრამ ხანგრძლივი პაუზების მიუხედავად, მაინც გამიჭირდა გამერკვია, როდის გამეღო ან დამეკეტა აღსავლის კარი, ან საკურთხევლიდან როდის გამოვსულიყავი. დედებს ამაზე ეღიმებოდათ, მაგრამ წირვით მაინც კმაყოფილნი დარჩნენ. ჩვენი მონასტრის წევრებსაც უხაროდათ, რადგანაც ამიერიდან დამოუკიდებლად შეგვეძლო წირვის აღვლენა. მეც, მიუხედავად ასეთი ვაი-ვაგლახისა, გულში თავისებური სიხარული ვიგრძენი…
რამდენიმე ხანში უწმინდესი ამობრძანდა მონასტერში. გავიხარეთ, დავრეკეთ სამეუფო ზარები. მივირბინე ღვთაების ტაძარში, გულმა ვეღარ მომითმინა, კიბე ჩავირბინე და უწმინდესს მონასტრის კარიბჭესთან შევხვდი. კურთხევა ავიღე, დაველოცვინე და შენდობა ვთხოვე, არ ვიცი, როგორ უნდა დაგხვდეთ და თუ რამე შემეშალა, შემინდეთ-მეთქი. დახვედრის წესში ალბათ რაღაც კიდევ შემცდა, მაგრამ უწმინდესს, ეტყობოდა, შეხვედრის წესზე უფრო ჩვენი გულწრფელი სიხარული ახარებდა.
ტაძარში, პარაკლისის შემდეგ, უწმინდესმა თავისთან გვიხმო, დაჯდომა გვითხრა. ზოგი სკამების ნაკლებობის გამო ფეხზე დავრჩით. უწმინდესმა მანიშნა, დაჯექიო. მიმოვიხედე, სკამი ხომ არ იყო. იატაკზე დაჯექიო, მანიშნა. მე და სხვებიც ხალიჩაზე მოვკალათდით. უწმინდესი სულიერ საკითხებზე გვესაუბრებოდა. ყურადღებით ვისმენდით მის ყოველ სიტყვას. ისეთი სიჩუმე იყო, რომ კოღო წუილით როგორ დააჯდა ერთ იქ მყოფთაგანს, ისიც გავიგეთ. ბიჭმა ხელი მოუქნია კოღოს. კოღომ იმარჯვა და უვნებელი გაფრინდა, მაგრამ ცოტა ხანში ისევ იმავე ადგილზე დაასკუპდა. მან ისევ მოუქნია ხელი, კოღო ისევ უვნებელი გაფრინდა. კოღო მესამედაც ზუსტად იმ ადგილზე დააჯდა. ხელი მოსაკლავად რომ მოუქნიეს, სხარტად გაფრინდა. უწმინდესმა საუბარი შეწყვიტა, ბიჭს მიუბრუნდა და უთხრა: – რა იყო, ერთი წვეთი სისხლი დაგენანაო? ეს ისე წარმოთქვა, რომ ყველას გაგვეცინა…
თითქოს მაშინ აღმოვაჩინეთ, რომ კოღოს, დიდი-დიდი, ერთი წვეთი სისხლი წაერთმია იმ ბიჭისთვის!..
